Gerecycleerde inhoud in kunststofverpakkingen: de doelstellingen liggen vast, de rekenregels zijn net verschoven

Artikel 7 van de PPWR legt bindende minimumpercentages voor gerecycleerde inhoud in kunststofverpakkingen vast. De doelstellingen liggen vast, maar de methode om de gerecycleerde inhoud te berekenen nog niet.

Wat al vaststaat

Vanaf 1 januari 2030 moeten kunststofverpakkingen die op de EU-markt worden gebracht een minimum aan gerecycleerde inhoud bevatten, berekend als gemiddelde per productievestiging en per kalenderjaar. Deze doelstellingen nemen toe tegen 2040.

Alleen post-consumer kunststofafval telt mee voor deze gerecycleerde inhoud. Pre-consumer snijafval en productieresten tellen niet mee, ongeacht hoe een leverancier ze op zijn technische fiche voorstelt.

Dit betekent dat de toeleveringsketen van post-consumer kunststofafval dat van buiten de EU wordt ingevoerd, moet voldoen aan de EU-normen (of gelijkwaardige normen) inzake gescheiden inzameling, evenals aan de regels betreffende emissies van recyclagefaciliteiten.

Voor deze minimale gerecycleerde inhoud geldt een korte lijst van vrijstellingen: verpakkingen van geneesmiddelen en medische hulpmiddelen, verpakkingen van zuigelingenvoeding, composteerbare kunststoffen, transportverpakkingen voor gevaarlijke goederen, en elk kunststofonderdeel dat minder dan 5 % van het gewicht van de verpakkingseenheid uitmaakt.

Gerecycleerde inhoud heeft ook een directe impact op de bedrijfskosten. Op grond van artikel 7 is de prestatie inzake gerecycleerde inhoud een van de criteria die de bijdragen van de regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid (UPV) kunnen moduleren: een hoge gerecycleerde inhoud (d.w.z. boven de vereisten) leidt tot lagere bijdragen, terwijl een lage gerecycleerde inhoud kan worden bestraft. Met andere woorden: het verhogen van de gerecycleerde inhoud dient niet alleen de naleving, maar ook de kostenbeheersing.

Nationale UPV-regelingen belonen gerecycleerde inhoud nu al rechtstreeks. In België betaalt Valipac, de regeling voor commerciële en industriële verpakkingen, een bonus van 100 € per ton gerecycleerd materiaal voor kunststofverpakkingen met minstens 30 % post-consumer gerecycleerde inhoud, tegenover 50 € per ton bij de lancering van de bonus in 2022 (Valipac, My Recycled Content). Valipac stelt deze bonus uitdrukkelijk voor als een manier voor producenten om te anticiperen op de vereiste van 35 % gerecycleerde inhoud voor industriële kunststofverpakkingen die vanaf 2030 van toepassing wordt.

Wat moet nog beslist worden?

Niets van het bovenstaande staat ter discussie. Wat nog openstaat, is hoe de gerecycleerde inhoud daadwerkelijk wordt gemeten, geverifieerd en gedocumenteerd:

• Artikel 7(8): uitvoeringshandeling over de methodologie voor berekening en verificatie, verwacht tegen 31 december 2026
• Artikel 7(9): gedelegeerde handeling over de duurzaamheidscriteria voor recyclagetechnologieën, verwacht op dezelfde datum, die zal bepalen welke chemische recyclageroutes eveneens in aanmerking komen om meetelbare gerecycleerde inhoud te genereren

Zolang beide niet zijn aangenomen, is de doelstelling zeker maar de rekenkunde erachter niet.

De kwestie van de massabalans

Weinig onderwerpen in het debat over gerecycleerde inhoud leiden tot zoveel discussie als dit. De tekst van de PPWR gebruikt zelf de term « massabalans » (mass balance) niet, maar in de praktijk is dat waar artikel 7(8) in wezen over gaat.

De massabalans is een boekhoudmethode. Wanneer een vestiging een mengsel van gerecycleerd en virgin grondstof verwerkt, wordt de gerecycleerde inhoud als verschillend beschouwd voor de verschillende uitgaande stromen, hoewel de gerecycleerde inhoud fysiek uniform is. Het gewogen gemiddelde van de verschillende stromen is gelijk aan de gemiddelde gerecycleerde inhoud (de « massabalans » klopt). Het is de praktische manier om chemische recyclagetechnologieën zoals pyrolyse, depolymerisatie en dissolutie te crediteren, waarbij gerecycleerde en virgin stromen tijdens het proces daadwerkelijk vermengen. Dit vraagstuk doet zich ook voor bij mechanische recyclage, telkens wanneer recyclaat en virgin materiaal samen worden verwerkt in plaats van gescheiden te blijven. Er bestaan verschillende allocatiemethoden om diezelfde gerecycleerde grondstof over de uitgaande stromen van een vestiging te verdelen, en de gekozen methode bepaalt hoeveel gerecycleerde inhoud uiteindelijk aan elke stroom wordt toegekend.

Tot voor kort bestond er geen bindende EU-methodologie voor de gerecycleerde inhoud van verpakkingen. Op 30 juni 2026 nam de Commissie het uitvoeringsbesluit over de berekening, verificatie en rapportage van gegevens over de gerecycleerde kunststofinhoud in kunststoffen drankflessen voor eenmalig gebruik (C(2026) 4381) aan, in het kader van de richtlijn kunststoffen voor eenmalig gebruik (SUP). Het is de eerste juridisch bindende massabalansmethodologie die de EU voor verpakkingen heeft aangenomen, en ze bepaalt het volgende:

• Allocatie op vestigingsniveau: de massabalans wordt afzonderlijk berekend voor elke productievestiging, op basis van de volumes gerecycleerd en virgin grondstof die op die locatie tijdens de rapportageperiode daadwerkelijk zijn verbruikt.
• Uitsluiting van energetisch gebruik: wanneer een deel van het verwerkte materiaal als brandstof, residu of ander verlies eindigt in plaats van als kunststofproduct, wordt dat aandeel uit de berekening gehaald voordat de gerecycleerde inhoud aan de resterende uitgaande stromen wordt toegekend.

Dit besluit is uitsluitend van toepassing op kunststoffen drankflessen voor eenmalig gebruik in PET onder de SUP-richtlijn. Het is niet de PPWR-methodologie. De uitvoeringshandeling van artikel 7(8), verwacht tegen 31 december 2026 en die een veel bredere reeks polymeren en formaten onder de PPWR bestrijkt, zou uiteindelijk een vergelijkbare benadering kunnen hanteren, maar dat is niet bevestigd, en beide handelingen berusten op verschillende rechtsgrondslagen met verschillende toepassingsgebieden.

Hoewel de massabalans in dit uitvoeringsbesluit wordt vermeld, is het geen automatisch aanvaardbare boekhoudmethode binnen elk EU-kader. Het beleidskader van 2022 inzake biogebaseerde, biologisch afbreekbare en composteerbare kunststoffen (hoofdstuk 3.1) verwerpt de massabalans als verificatiemethode voor claims over biogebaseerde inhoud en aanvaardt alleen de rechtstreekse meting via de C14-isotoop, buiten een beperkte reeks strikte transparantievoorwaarden. Dezelfde boekhoudlogica wordt zeer verschillend behandeld naargelang het EU-dossier waaronder ze valt.

Voedselcontactveiligheid volgt haar eigen spoor

De doelstellingen inzake gerecycleerde inhoud gaan niet boven de wetgeving rond voedselcontactveiligheid: gerecycleerde kunststof bestemd voor voedselverpakkingen moet nog steeds worden geproduceerd met een recyclagetechnologie die is toegelaten op grond van Verordening (EU) 2022/1616, ongeacht het percentage gerecycleerde inhoud dat de PPWR vereist. De PPWR erkent dit zelf, waarbij artikel 7(5)(a) verpakkingen vrijstelt van de vereiste inzake gerecycleerde inhoud wanneer het voldoen eraan in strijd zou zijn met de voedselcontactveiligheidsregels van Verordening (EG) 1935/2004.

Een strategie voor gerecycleerde inhoud bepalen terwijl de regels nog niet vaststaan

Wachten op de handeling van artikel 7(8) alvorens een strategie vast te leggen, brengt een eigen risico met zich mee: leverancierscontracten, grondstofovereenkomsten en kapitaalinvesteringen in recyclagecapaciteit worden nu al ondertekend, waardoor een tekort aan gerecycleerd materiaal waarschijnlijk is voor de onvoorbereide industriëlen. Bovendien zouden de doelstellingen kunnen worden verhoogd zodra de methodologie is afgerond. Het SUP-besluit is al gepubliceerd en geeft een concreet voorbeeld van hoe de Commissie deze vragen één keer heeft aangepakt. De PPWR-handeling zou hierop kunnen lijken. Maar zeker is dat niet.

Bij het bepalen van de strategie moet ook worden nagegaan of naleving wel het juiste doel is. Aangezien er hoe dan ook inspanningen nodig zijn om de doelstellingen te halen, loont het de moeite andere doelstellingen met synergieën te overwegen, zoals een hogere gerecycleerde inhoud, interne recyclagelussen en een geoptimaliseerd milieubeheer. Mechanische en chemische recyclage kunnen bijvoorbeeld op dezelfde manier meetellen voor een percentage gerecycleerde inhoud, maar ze leiden tot zeer verschillende milieu-impacten. Waar het technisch haalbaar is, verdient mechanische recyclage de voorkeur omwille van haar gunstige energie- en koolstofbalans.

Wat de UPV betreft, staat artikel 7(7) toe dat de producentenbijdragen op grond van artikel 45 worden gemoduleerd volgens het aandeel gerecycleerde inhoud, waarbij die modulatie rekening houdt met de duurzaamheid van de gebruikte recyclagetechnologie. Het percentage gerecycleerde inhoud kan dus de kosten van het op de markt brengen van een verpakking beïnvloeden, en niet alleen de nalevingsstatus ervan.

Hier ontmoeten de strategie voor gerecycleerde inhoud en ecodesign elkaar, en dat is het onderwerp van het volgende artikel.

Enkele vragen die het nu waard zijn om te stellen:

• Aannames van leveranciers: zijn de verklaringen over gerecycleerde inhoud van uw leveranciers gebaseerd op aannames die een strengere allocatieregel zouden doorstaan?
• Gereedheid van de bevoorrading: zijn uw leveranciers klaar voor een uitsluitend post-consumer bevoorrading en rapportage op vestigingsniveau?
• Herkomst van de toeleveringsketen: is uw toeleveringsketen in de EU gevestigd, of blootgesteld aan de gelijkwaardigheidsvoorwaarden voor derde landen die vanaf 21 november 2027 gelden?
• Milieuwinst: verbetert uw route voor gerecycleerde inhoud daadwerkelijk de koolstof- en andere milieu-indicatoren, of voldoet ze enkel aan het percentage? 

RDC heeft federaties en beheersorganismen (PRO’s) begeleid bij de beoordeling van strategieën voor gerecycleerde inhoud, de analyse van massabalansmethodologieën en het ontwerp van UPV-regelingen. Dat soort stresstests is precies wat dit moment vraagt.

Het volgende artikel in deze reeks behandelt ecodesign binnen de PPWR, en een vraag die dit artikel al heeft opgeroepen: een verpakkingswijziging die aan een PPWR-vereiste voldoet, is niet automatisch een wijziging die beter is voor het milieu. Soms is ze slechter. Artikel 5 gaat over het maken van dat onderscheid voordat het herontwerp wordt vastgelegd.