Recycleerbaarheid en de PPWR: slim omgaan met het herontwerp van uw verpakking terwijl u zich voorbereidt op een Europees geharmoniseerde methodologie

Onder de PPWR is « recycleerbaarheid (artikel 6) » niet langer een vakje dat u aanvinkt, maar een score van A tot C. De criteria die bepalen welke letter een verpakking krijgt, zijn nog niet zijn gepubliceerd. Dit artikel loopt door wat al vastligt, wat de Commissie nog moet vastleggen, en wat die combinatie betekent voor de ontwerpbeslissingen die bedrijven vandaag nemen.

Ontwerp voor recyclage en recyclage op grote schaal

Jarenlang betekende « recycleerbaar » maar één ding: kon het materiaal in theorie ergens worden gerecycleerd? Dat zegt niets over de vraag of dat proces ook echt draait op het volume dat nodig is om de verpakking die u in handen hebt te verwerken, in het land waar u ze vasthoudt. De PPWR maakt daar twee afzonderlijke vragen van, en beide verankeren in de wettelijke definitie van « recycleerbaar » is een van de meest ingrijpende keuzes van de verordening.

• Ontwerp voor recyclage (Design-for-Recycling, DfR): is de verpakking zo ontworpen dat een recyclagebedrijf ze ook daadwerkelijk kan verwerken? Sleeves die sorteersensoren verblinden, lijmen die de harsstroom vervuilen, donkere pigmenten die infraroodsorteerders niet kunnen lezen: allemaal ontwerpkeuzes, en DfR is de naam die de verordening geeft aan het juist aanpakken daarvan. Dit is de theoretische helft van recycleerbaarheid, die op de tekentafel wordt beslist, nog voor de verpakking ooit een afvalstroom bereikt.
• Recyclage op grote schaal (Recycled-at-Scale, RaS): zelfs een goed ontworpen verpakking zakt voor deze test als de EU niet beschikt over een inzamel- en sorteerinfrastructuur die dat formaat verwerkt op reëel volume. RaS heeft niets te maken met het ontwerp van de verpakking en alles met de infrastructuur eromheen: hoeveel installaties er bestaan, waarvoor ze gebouwd zijn, en hoeveel van dat materiaal er elk jaar werkelijk doorheen stroomt. Een formaat kan onberispelijk ontworpen zijn en hier toch zakken, simpelweg omdat de EU nooit de capaciteit heeft opgebouwd om het op grote schaal te verwerken.

De onderstaande figuur maakt het praktische gevolg concreet: een verpakking moet beide controlepunten passeren, niet één. Zakt ze voor het ontwerpcontrolepunt, dan is ze niet-recycleerbaar. Passeert ze dat maar zakt ze voor het schaalcontrolepunt, dan was ze op papier recycleerbaar terwijl ze in de praktijk toch op de stortplaats of in de verbrandingsoven belandt. Beide faalroutes leiden naar dezelfde bak. Dat is de kloof tussen theoretische en werkelijke recycleerbaarheid, en het is de reden waarom een vermelding « recycleerbaar » op zich maar een gedeeltelijk beeld geeft van wat er met een verpakking gebeurt na afdanking. De PPWR breidt bovendien de verantwoordelijkheid van verpakkingsproducenten uit door hen te verplichten erop toe te zien dat verpakkingen op grote schaal worden gerecycleerd. Zo erkent ze uitdrukkelijk dat zij mee bepalen hoe er in de recyclage-infrastructuur wordt geïnvesteerd, via hun rol in de regelingen voor uitgebreide producentenverantwoordelijkheid.

Wat al vastligt

De schaal zelf ligt vast. Een verpakking wordt gescoord op het aandeel, naar gewicht, van het materiaal dat in de praktijk werkelijk recycleerbaar is: 95 % of meer levert score A op, 80 % of meer score B, 70 % of meer score C. Onder 70 % wordt een verpakking als niet-recycleerbaar beschouwd. We weten nu al dat er twee ondergrenzen komen, op vaste data: vanaf 2030 mag alles wat onder C scoort niet langer op de markt worden gebracht; vanaf 2038 valt ook score C weg, zodat enkel A en B overblijven.

Vanaf 2035 komt er een tweede laag boven op de score: recyclage op grote schaal, die nagaat hoeveel van dat materiaal werkelijk op volume wordt gerecycleerd binnen de EU, en niet langer alleen of de verpakking daarvoor is ontworpen.

Wat de score van een verpakking omlaag haalt, staat op een bekende lijst, waarvan geen enkel element zal verrassen wie al aan verpakkingsontwerp heeft gewerkt:

• Additieven die het sorteren of recycleren verstoren
• Etiketten en sleeves, waaronder pvc-sleeves op PET-flessen
• Sluitingen en het gemak waarmee ze van het hoofdlichaam loskomen
• Lijmen die bij het wassen of herverwerken niet netjes loslaten
• Hoe goed het verkregen secundaire materiaal na recyclage presteert
• …

Er bestaat een korte lijst van specifieke vrijstellingen, waaronder verkoopverpakkingen van textiel, licht hout of kurk.

Innovatie in verpakkingsontwerp blijft weliswaar aangemoedigd, maar het is nu duidelijk dat innovatie niet ten koste mag gaan van de recyclage of van de algehele milieuprestatie. Een innovatieve verpakking is immers niet vrijgesteld van conformiteit: ze krijgt enkel vijf jaar uitstel om de recyclage-infrastructuur zich te laten aanpassen, en dat op de strikte voorwaarde dat ze « aantoonbare algehele milieuvoordelen » oplevert.

Wat nog niet vastligt, en waarom het daar op aankomt

De methodologie die een verpakking werkelijk de score A, B of C toekent, categorie per categorie, wordt pas begin 2028 verwacht. De drempels voor recyclage op grote schaal, waaronder de definitie van « grote schaal » en de manier waarop ingezamelde en gerecycleerde volumes per verpakkingstype worden geteld, worden pas in 2030 verwacht. De conformiteitstermijnen liggen vast; de meetlat waarmee u wordt gemeten, is nog in aanbouw.

Dit is geen kleine vertraging in de redactie. Een multimateriaallaminaat dat verdedigbaar lijkt volgens de best beschikbare norm van vandaag, kan in een andere categorie belanden zodra de scoringscriteria er zijn, want hoe sorteerefficiëntie, contaminatietolerantie en de kwaliteit van het secundaire materiaal tegen elkaar worden afgewogen, is nog niet beslist. Bedrijven die vandaag verpakkingsbeslissingen nemen, voor formaten die in 2028 nog in de rekken liggen, nemen die tegen een norm die nog niet volledig bestaat.

In afwachting van de gedelegeerde handeling blijft de vigerende referentie de oudere norm EN 13430:2004, enger en minder veeleisend dan wat de PPWR duidelijk beoogt. Behandel ze als een ondergrens, niet als een doel. Bij gebrek aan een officiële methodologie komt de meest betrouwbare tussentijdse houvast van de eigen ontwerprichtlijnen voor recyclage van de producentenorganisaties, die doorgaans dicht aanleunen bij de richting die de Commissie inslaat, omdat ze op dezelfde sorteer- en herverwerkingsgegevens uit de installaties steunen. Sectorinitiatieven wijzen dezelfde kant op. RecyClass bijvoorbeeld voerde meer dan 500 wetenschappelijk onderbouwde recycleerbaarheidsevaluaties uit en houdt ontwerprichtlijnen voor recyclage bij, wat bedrijven een concreet kader biedt om aan te toetsen zolang de officiële methodologie nog wordt geschreven. Niets daarvan vervangt de gedelegeerde handeling, maar samen vormen ze een veel beter richtpunt dan afwachten.

De hamvraag: hoe recycleerbaarheid uw resultaat beïnvloedt

Betere scores betekenen ook lagere financiële bijdragen in het kader van de UPV. In 2029 wordt de Europese prikkel om verpakkingen recycleerbaar te ontwerpen nog groter, doordat de financiële bijdragen zullen worden gemoduleerd volgens de recycleerbaarheidsscores. Het kan lonen om herontwerptrajecten te bekijken waarmee uw verpakking score A kan halen!

Verschillende lidstaten hebben al een modulatie op basis van recycleerbaarheid ingevoerd, maar vandaag verschillen de beoordelingscriteria van land tot land en van beheersorganisme tot beheersorganisme. Dat schept onzekerheid en complexiteit voor producenten die verpakkingen op meerdere markten brengen. Om dat op te lossen, werkt de Europese Commissie aan geharmoniseerde criteria voor een op recycleerbaarheid gebaseerde modulatie, zonder daarbij het bedrag van de bijdragen vast te leggen.

Wat dit voor u betekent

Drie zaken zijn het waard om vóór 2028 aan te pakken in plaats van erna.

De eerste is het testen van ontwerpvarianten met het oog op conformiteit op middellange termijn, om uw stappenplan uit te tekenen: zowel de verwachte DfR-richting als de RaS-doelstelling. U zou ook de financiële voordelen moeten simuleren die het herontwerp kan opleveren op het vlak van UPV-bijdragen, om uw besluitvorming te onderbouwen. Beide helpen u duidelijke deadlines te bepalen om de minst presterende verpakkingsopties uit uw portefeuille te faseren en alternatieven te vinden die de criteria ook echt halen.

De tweede is het beoordelen van de impact van uw verpakking over de volledige levenscyclus, in plaats van te optimaliseren voor een score die kan verschuiven zodra de methodologie verschijnt, om vervolgens te ontdekken dat het herontwerp op levenscyclusniveau eigenlijk niets heeft verbeterd. Dat is ecodesignwerk, in parallel met de conformiteit uitgevoerd in plaats van erna.

De derde is discipline in uw claims. Naarmate « recycleerbaar » een gescoorde, door een methodologie onderbouwde term wordt in plaats van een vage omschrijving, zal de kloof tussen wat een verpakking vermeldt en wat ze werkelijk kan onderbouwen meer controle aantrekken, niet minder. De recycleerbaarheidsclaims in uw communicatie onafhankelijk laten nakijken, voordat een toezichthouder of een concurrent dat in uw plaats doet, is vandaag een kleinere klus dan wanneer de handhaving eenmaal op kruissnelheid is. De richtlijn over het versterken van de positie van de consument voor de groene transitie (EU 2024/825) heeft recycleerbaarheidsclaims duidelijk gerangschikt onder de kenmerken waarover handelaren verplicht zijn duidelijke en relevante informatie te verstrekken. Dit is niet louter theoretisch. Eind juni 2026 werd Volvic (groep Danone) door een Franse rechtbank veroordeeld voor misleidende handelspraktijken, met name voor een claim « 100 % recycleerbaar » die als misleidend werd beoordeeld.

RDC kan u bij al deze stappen bijstaan. Neem contact met ons op als u meer wilt weten.

Dit is het derde artikel in een reeks van vijf over de Europese verordening betreffende verpakkingen en verpakkingsafval. Het volgende gaat over gerecycleerde inhoud: de doelstellingen, de kwestie van de massabalans (mass balance) en het punt waarop claims over gerecycleerde inhoud beginnen af te wijken van claims over biogebaseerde inhoud…